İntihâl

İntihâl (plagiarism), "kaynak göstermeden, yazarın adını belirtmeden bir eserden parçalar alma, kendinin imiş gibi gösterme veya bir eserin bütününü kendine mâletme, aşırma" olarak tanımlanır (Ayverdi, 2006). Bilimsel yayınlarda, gazetecilikte, edebiyat ve diğer sanat dallarında, öğrenci ödevlerinde intihâl yapmak en ağır entelektüel suçlardan sayılır.

İntihâl bazen (özellikle kanun çerçevesinde) telif hakkı ve fikri mülkiyet ihlâli olarak kategorize edilse de, özellikle bilim camiasında bunlardan daha önemli bir ahlâki mesele olarak algılanır. Fikri mülkiyet bilimsel araştırmanın itici gücü değildir. Profesyonel yazarlardan farklı olarak bilimci, yazdığı makalelerden telif ücreti almaz. Yayınlanan çalışmanın fikri mülk sayılması bilimin çalışma usulüne aykırıdır. Her bilimci, diğer araştırmacıların sonuçlarını kullanıp onların üzerine yeni fikirler inşa eder, veya deneyleri tekrarlayarak sonuçları teyit eder. Bir araştırmacının bir matematik teoremini veya bir deneysel sonucu kullanmak için başka bir araştırmacıya telif ödemesi düşünülemez.

Bilim dünya çapında ve uzun soluklu bir işbirliği şeklinde işlediği için her araştırmacı başkalarının çalışmalarını kullanmaya mecburdur. Kullanılan çalışmalara (özellikle birinci kaynaklara) atıf yapmakla diğer araştırmacıların katkıları takdir edilir. İntihâlci atıf yapmaktan kaçınarak hem diğer araştırmacılara saygısızlık etmiş olur, hem de başkasının yaptığı çalışmanın kendisine ait olduğu izlenimi yaratır. Bununla birlikte, atıf yaparak da intihâl yapmak mümkündür.

Çeşitleri
Plagiarism.org sitesi intihâl çeşitlerini kaynak gösterilen ve gösterilmeyen çeşitler olarak iki kategoriye koyar.

Kaynak gösterilmeden: Kaynak göstererek:
 * 1) Yazar bir başkasının çalışmasını (ödev, makale) kelimesi kelimesine alır ve kendisininmiş gibi sunar.
 * 2) Yazar tek bir kaynaktan büyük metin parçalarını hiç bir değişiklik yapmadan kopyalar.
 * 3) Yazar birkaç farklı kaynaktan metinler kopyalar, birbirlerine uymaları için cümleleri hafifçe değiştirir fakat orijinal ifadelerin çoğu aynı kalır.
 * 4) Yazar kopyalanan metnin bazı kelimelerini ve ifadelerini değiştirir fakat kaynak metnin özü aynı kalır.
 * 5) Yazar uzun zaman harcayarak birkaç kaynaktan kopyaladığı metinlerin birbirine uyması ve kopya görünmemesi için uğraşır.
 * 6) Yazar kendisine ait önceki çalışmalarından büyük miktarda kopyalama yapar. Oysa akademik ortamda gerek öğrencilerin gerek araştırmacıların kendilerini tekrarlamaması beklenir.
 * 1) Yazar bir kaynağın yazarının adını zikreder fakat kaynağın tam künyesini vermez. Bu durum genellikle örtük bir intihâle işaret eder.
 * 2) Yazar kaynaklar için yanlış künye vererek bulunmalarını ve karşılaştırma yapılmasını imkânsız kılar.
 * 3) Yazar kaynağa doğru atıf yapar fakat kelimesi kelimesine yapılan bir alıntıyı tırnak içine koymaz. Bu şekilde yazar sunulan fikrin orijinal ifadesinin ve yorumunun kendisine ait olduğu gibi bir intiba yaratır.
 * 4) Yazar bütün kaynaklara atıf yapar, tırnak işaretlerini doğru kullanır, fakat çalışmada hiç bir orijinal katkı bulunmayabilir.
 * 5) Yazar bazı kaynaklara atıf yapar, alıntıları doğru şekilde yapar, fakat sonra bazı başka kaynaklardaki ifadeleri atıf yapmaksızın, birebir veya cümleyi değiştirirek kopyalar. Böylelikle kopyalanmış malzemeyi kendi katkısıymış gibi sunmaya çalışır.

Kendinden intihâl
Yazarın önceki yayınlarındaki metnin bir kısmını yeni bir yayında kopyalamasına kendinden intihâl (self-plagiarism) denir. Genel anlamda intihâl başkasının fikrini veya sözlerini kendine mâletme olarak tanımlandığı için, kendinden intihâlin suç tanımına girmediği savunulabilir. Ancak kendinden intihâl, tekrarlanan yayın, dilimleme, telif hakkı ihlâli gibi başka etik ihlâllerine yol açar. Bu sebeplerden yayın etiğine aykırı kabul edilir.

Bazı durumlarda bir miktar kendinden intihâl mâzur görülebilir. Sözgelişi (bak. Office of Research Integrity):


 * Daha önce incelenen bir probleme başka açıdan bakan bir yayının giriş kısmında.


 * Matematiksel tanımlar ve teoremlerde.

Ancak bu durumlar sınırlıdır, ve genel olarak, makalenin %10-20'sini aşmamalıdır (Shafer, 2011). Veri, analiz, sonuçlar ve tartışma kısımlarında kendinden intihâl yapan bir yazar muhtemelen mükerrer yayın yapıyordur. Keza sonuçlar farklı olsa da literatür taraması ve yöntemler kopyalanmışsa, yazarın dilimleme yayın yaptığı şüphesi uyanır; muhtemelen tek bir yayında verilmesi gereken sonuçları birkaç yayına bölmeye çalışmıştır.
 * Daha önceki yayınlarda kullanılmış bir deney düzeneğinin tekrar tarifinde.

Bir araştırmacının eski bir yayınından metin aktarması, eski yayında eşyazarların bulunması durumunda, kendinden intihâl durumunu aşar. Kopyalanan metinde başka yazarlar da olduğu için, o yazarlar intihâl edilmiş sayılır. Örnek bir olay için bkz. Perry (2010).

Nasıl kaçınılır?
İyi niyetli araştırmacılar intihâlci durumuna düşmemek için aşağıdaki noktalara dikkat etmelidir.

Örnek vakalar

 * İhsan Doğramacı ve "Annenin Kitabı".
 * Kemal Alemdaroğlu
 * Ömer Dinçer
 * Ali Demir
 * Guttenberg
 * Serkan Anılır
 * ArXiv olayı

Kaynaklar

 * Ayverdi, İlhan. Misalli Büyük Türkçe Sözlük. Kubbealtı Neşriyatı, 2006.
 * Shafer, S. You will be caught. Anesthesia & Analgesia Mart 2011. Aktaran: Güncel Anestezi. Akademik Hırsızlık.
 * Office of Research Integrity. Avoiding plagiarism, self-plagiarism, and other questionable writing practices: A guide to ethical writing.
 * Perry, Janett. Self-Plagiarism: Is it Really Plagiarism? iThenticate blog, Dec. 01, 2010.
 * Plagiarism.org: Types of plagiarism. Link.
 * plagiarism-main.blogspot.com
 * Plagiarism Detection Blog from iThenticate.
 * Töreci,Kurtuluş. Tıpta Yayın Etiği. ANKEM Dergisi 2010, 24 (Sayı 1' özel ek), 1-41. Link.