Akademi Takip Wiki

Akademi Takip Wiki
Bu site akademik yolsuzluklar ve etik ihlâllerine yönelik ansiklopedik bir başvuru kaynağı olarak tasarlanmıştır. Araştırma etiği, yayın sahtekârlıkları, intihal, sahte çalışma gibi akademik suçların tarifi; yolsuzluk yapanların ifşa edilmesi; evrensel araştırma ahlâkı prensiplerinin yaygınlaştırılması amacını güder.

Akademi Takip bir grup Türk akademisyenin ortak girişimidir ve Türkiye'nin bilimsel araştırma kalitesinin dünyadaki en iyi ülkelere denk olmasını amaçlar.

Akademik yolsuzluklar ve etik ihlâlleri
Bilimsel çalışmalar daha önceki araştırmalar üzerine bina edilir. Başka araştırmacıların deneysel verileri, teorik yaklaşımları, hatta yanlışlıkları ve girdikleri çıkmazlar daha sonraki araştırmacılara yol gösterir. Bu sebeple her araştırmacı, saygının ve dürüstlüğün gereği olarak yaptığı çalışmaya başkalarının katkılarını bildirmelidir.

Belli bir araştırma alanında çok uzun çalışan bir uzman başkalarına göre çok daha fazla bilgi sahibi olmasıdır. Bunun sonucu olarak uzmanın beyanları, dengi olan birkaç kişi dışında kolayca test edilemez. Bu sebeple bilimsel araştırma, belki diğer insan etkinliklerinden daha fazla olarak karşılıklı güvene dayanır. Uzmanın kendine duyulan güveni istismar ederek uydurma, yanlış, taraflı veya özensiz araştırma yapması ahlâki bir suç teşkil eder.

Özetle, akademik etik ihlâllerinin çoğu diğer araştırmacıların katkısının gözardı edilmesinin veya uzmanlık bilgisinin kötüye kullanılmasının çeşitli varyasyonlarıdır.

Etik ihlâli çeşitleri

 * Özensiz araştırma: İyi niyetle yapıldığı için bilinçli sahtekârlıklardan ayrı tutulmalıdır. Bu tür çalışmalar yayınlanmadan geri gönderilmeli ve yazar bilimsel eksiklikleri hakkında uyarılmalıdır. Bununla beraber, özenli bir araştırma sonucunda bile yanlış sonuçlar yayınlanabilir; bu bir etik ihlâli değildir. Yanlış yapmak ve o yanlışları düzeltmek bilimin tabiatındandır. Ancak yanlışlık farkedildiğinde araştırmacılar bir düzeltme yayınlamakla yükümlüdür.
 * Araştırmada bilimsel kurallara uymamak (research misconduct)
 * Boş çalışma: Bilimsel değeri olmayan çalışma yapmak.
 * Denek etiği: Deneylerde kullanılan insan veya hayvan deneklerde gözetilecek kuralları ihlâl etmek.
 * Veri sahtekârlığı: Amaca uygun görünen sahte veri uydurmak veya verilerin sadece bir kısmını göstermek.
 * İdarecilerin ve kıdemli araştırmacıların güç istismarı
 * Öğrencilere ve kıdemsiz araştırmacılara zorbalık ve mobbing uygulamak.
 * Yükselmeleri haksız yere engellemek.
 * Bilimsel katkıda bulunmadığı halde yayınlara ismini koydurmak.
 * Maddi çıkar elde etmek için veya siyasi amaç için itibarını kullanarak kamuyu yanıltmak.
 * Sahte toplantılar.
 * Yayın etiği ihlâlleri
 * İntihâl: Başkasının çalışmasından büyük kısımları kopyalamak.
 * Yazarlık hakkı ihlâli: Katkıda bulunan birinin adını makaleye koymamak veya katkısı olmayan birinin adını yazar olarak listelemek.
 * Hayalet yazar kullanmak: Başkasının yazdığı makaleye kendi adının konmasına razı olmak.
 * Tekrarlama yayın: Aynı çalışmayı birden fazla bilimsel dergide yayınlatmak.
 * Dilimleme: Yayın sayısını artırmak için çalışmanın bütünlüğünü bozarak birden fazla makale oluşturmak.
 * Kurumsal desteği belirtmemek.
 * Taraflı atıflar yapmak.
 * Çıkar çatışmaları.
 * Editörlük etiği ihlâlleri
 * Hakemlik etiği ihlalleri

Kaynaklar

 * Kansu, Emin. Bilimsel Yayınlarda Etik İlkeler. 2008.
 * Koç, Sermet. Yayın Etiği İhlâlleri ve Hukuksal Düzenlemeler. 2006.
 * On Being a Scientist: A Guide to Responsible Conduct in Research. Committee on Science, Engineering, and Public Policy. The National Academies Press, 2009, 3rd edition.
 * Plagiarism.org.
 * Ruacan, Şevket. Bilimsel Araştırma ve Yayınlarda Etik İlkeler. 2003.
 * Ruacan, Şevket. Türkiye'de Bir Etik Serüveni: Doçentlik Sınavı Etik Komisyonu. 2009.
 * Töreci,Kurtuluş. Tıpta Yayın Etiği. ANKEM Dergisi 24 (Sayı 1' özel ek), 1-41, 2010.
 * Türk Tabipleri Birliği, Yayın Etiği Bildirgesi, 2009.
 * Yayın Etiği Sempozyumu, TÜBİTAK, 1996.